Actueel

Dinsdag 16 januari aangeboden aan de voorzitter van de vaste kamercommissie Erik Ziengs het rapport “Burgermacht bij grenscorrecties van gemeenten”.

Download hier het rapport: Burgermacht bij grenscorrecties van gemeenten

BURGERMACHT BIJ GRENSCORRECTIES VAN GEMEENTEN

burger gr

In een tijd waarin globalisering, netwerken en blockchain de antwoorden op alle ontwikkelingen lijken te zijn, zien we een parallelle beweging waarin denken, handelen, organiseren en doen op lokaal niveau steeds belangrijker wordt voor mensen. Een vergelijkbare beweging zien we bij het bestuur van Nederland. Enerzijds de wil tot internationalisering en het zoeken naar de rol van bijvoorbeeld Europa, anderzijds de decentralisatie van bestuur dichter bij de burgers. Steeds meer nationale en provinciale beleids- en uitvoeringstaken worden ondergebracht bij de gemeente.

Dat vertaalt zich in steeds meer taken die nu door gemeenten worden uitgevoerd. Daarmee wordt het lokale ten opzichte van het nationale steeds belangrijker voor de burgers. Het belang van lokaal bestuur groeit. Het besef van het belang van betrokkenheid van burgers daarbij en als voorwaarde daarvoor nabijheid van bestuur neemt eveneens toe.

Daarnaast zien we dat de verhouding tussen de lokale overheid en de samenleving aan het veranderen is. Van hiërarchische aansturing gaat het naar samenwerking vanuit gelijkwaardigheid. Het lokaal bestuur en de lokale politiek geven samen met de mensen en hun organisaties invulling aan de ontwikkeling en uitvoering van beleid. Deze ontwikkeling naar de participatiemaatschappij zien we niet alleen in het sociale domein, maar ook in de domeinen cultuur, onderwijs, wonen, ruimtelijke omgeving enzovoorts. Kortom: het lokale bestuur staat bol van ontwikkeling en verandering.

Geconstateerd kan worden dat bestuurlijk en politiek Nederland ’de gemeente’ als de beste oplosser van problemen zien. Op hetzelfde moment vraagt men zich ernstig af of het lokale bestuur wel toegerust is op de aanwas van taken. In een vloeiende beweging wordt de bestuurskracht van de beoogde beste oplosser van de problemen betwijfeld, dan wel ter discussie gesteld. Die twijfel leidt bij nationaal of provinciaal bestuur tot aandringen op regionale samenwerkingen. Dezelfde partijen maken zich, als de samenwerkingen lukken, opeens zorgen over de doorzettingskracht en invloed van de lokale democratie. Blokkeren samenwerkingen tussen gemeenten de invloed van de burger niet, vraagt men zich af. En voor je weet heeft men het, vanuit hetzelfde betoog dat wordt gebruikt voor het behoud van de bestuurlijke nabijheid, opeens over opschaling van lokaal bestuur.

In het rapport gaan we in op de processen die ten grondslag liggen aan samenvoegingen van gemeenten. We besteden daarbij met name aandacht aan de democratische legitimiteit, lokale autonomie en de invloed van burgers. Zo hebben we gekeken naar en gesproken over welke factoren de democratische legitimiteit beïnvloeden en welke mogelijke knelpunten zich daarbij voordoen. Dat leverde inzichten en conclusies op die richting geven aan mogelijke oplossingen.

Het rapport geeft inzicht in de manier waarop in Nederland wordt omgegaan met gemeentelijke herindelingen en wat de invloed van burgers daarbij is. Opvallend is de rol van de provincies bij herindelingen. Juist de instituten die zichzelf zo verwoed tegen opheffing en schaalvergroting van de provincies verzetten, pakken en krijgen een bepalende rol bij gemeentelijke herindeling. De politieke vraag die dan gesteld moet worden is: waarom doen de provincies dat? Immers, provincies spelen een sturende en beslissende rol in het proces. Daarnaast zetten ze door hun manier van optreden de kiezers buitenspel (1,5 miljoen mensen mogen niet meedoen met de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2018 als gevolg van herindelingsprocedures). De handelwijze van de provincies blijkt de Tweede en Eerste Kamer voor het blok te zetten. Tweede en Eerste Kamer zien zich aan het eind van herindelingsprocessen geconfronteerd met de onmogelijk te maken keuze voor wetsvoorstellen die tot stand komen op basis van een zeer onzorgvuldig en gemanipuleerd proces. Het parlement is dan niet meer alleen als wetgever aan zet, maar ook nog eens als scherprechter voor steeds meer burgers en gemeenteraden die het Binnenhof als laatste toevluchtsoord voor de rechtsbescherming zien bij dreigende, door provincies afgedwongen, herindelingen.